TUTORIAL.nl 52.5 KB
Newer Older
Lute Kamstra's avatar
Lute Kamstra committed
1
Emacs-inleiding.  De kopieervoorwaarden staan onderaan.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
2

3 4
De meeste Emacs-commando's gebruiken de CONTROL-toets (soms CTRL of CTL
genaamd) en/of de META-toets (soms genaamd EDIT of ALT).  In plaats van
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
5 6
steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen:

7 8
 C-<ltr>  betekent: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik de toets <ltr>
	  Dus C-f wordt: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik f.
9 10 11 12
 M-<ltr>  betekent: houd de META-, EDIT- of ALT-toets ingedrukt en tik
	  de toets <ltr>.  Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun
	  je ook eerst de ESC-toets tikken, gevolgd door <ltr>.  We
	  verwijzen naar de ESC-toets als <ESC>.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
13

14
BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens).
15 16
De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een bepaald
commando te proberen.  Bijvoorbeeld:
17 18
<<Blank lines inserted around following line by help-with-tutorial>>
[Lege regels om didactische redenen.  Hieronder gaat het verder.]
19 20 21 22
>> Tik nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan.
	(Geef nu het commando door de CONTROL-toets ingedrukt te
	houden terwijl je de v tikt.)  Vanaf nu moet je dit steeds
	herhalen als je klaar bent met het lezen van een scherm.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
23

24 25 26
Merk op dat er een overlapping van twee regels is als je van een
scherm naar het volgende gaat; dat zorgt voor continuïteit bij het
lezen van de tekst.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
27

28 29 30 31 32
Het eerste wat je moet weten, is hoe je je naar verschillende plaatsen
in de tekst kan bewegen.  Je weet al hoe je een scherm vooruit moet
gaan: met C-v.  Om een scherm terug te gaan, tik je M-v (houd de
META-toets ingedrukt en tik v, of tik <ESC> v als je geen META-, EDIT-
of ALT-toets hebt).
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
33

34
>> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
35 36 37 38 39


* SAMENVATTING
--------------

Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
40
De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
41

42 43
	C-v	Ga een scherm vooruit
	M-v	Ga een scherm terug
44 45 46 47
	C-l	Maak het scherm schoon en teken alle tekst opnieuw,
		 waarbij de regel waarop de cursor staat, op het
		 midden van het scherm terecht komt.  (C-l is
		 CONTROL-L, niet CONTROL-1.)
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
48

49 50 51
>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst er omheen.  Tik C-l.
   Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst
   staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
52

53 54 55 56
Als je toetsenbord PageUp- en PageDn-toetsen heeft dan kun je deze ook
gebruiken om een scherm terug dan wel vooruit te gaan, maar het werken
met C-v en M-v is efficiënter.

Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
57 58 59 60

* BASISCOMMANDO'S CURSORBEWEGINGEN
----------------------------------

61
Het is handig om je per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je je nu
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
62 63
naar een specifieke plaats op het scherm?

64
Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen.  Je kan de
65
pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficiënter om je handen in de
66
standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te
67 68 69 70
gebruiken.  Elk van deze commando's verplaatst de cursor precies een
regel of teken in een bepaalde richting op het scherm.  Hier volgt een
figuur met de vier commando's en de richting waarin ze de cursor
bewegen:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
71 72 73 74 75 76 77 78 79

			  vorige regel, C-p
				  :
				  :
    achteruit, C-b .... huidige cursorpositie .... vooruit, C-f
				  :
				  :
			 volgende regel, C-n

80 81
>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van de
   figuur.  Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
82 83
   centrum te plaatsen.

84 85 86 87 88 89
Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk
te onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next"
(volgende), de b van "backward" (achteruit) en de f van "forward"
(vooruit).  Dit zijn de basiscommando's om de cursor te bewegen, dus
je zult ze VOORTDUREND gebruiken: het is vooruitziend als je ze nu
leert te gebruiken.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
90

91
>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
92

93 94 95
>> Beweeg je binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog
   met C-p.  Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel
   staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
96

97 98 99 100
Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line"
betekent "nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de
volgende.  De laatste regel in een bestand zou eigenlijk ook met een
Newline moeten eindigen (maar dat is niet noodzakelijk voor Emacs).
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
101

102 103 104
>> Probeer C-b aan het begin van een regel.  De cursor zal zich naar
   het eind van de vorige regel bewegen, omdat je achteruit over het
   Newline teken gaat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
105

106
Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
107

108 109 110 111
>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel
   krijgt waar de cursor is.  Tik dan enkele keren C-f om de cursor
   terug naar het einde van de regel te bewegen.  Een verder C-f
   commando beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
112

113 114 115 116 117
Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm
beweegt, zal de tekst over het scherm heen schuiven.  Dit heet
"scrollen", of "schuiven" in goed Nederlands.  Door te scrollen zorgt
Emacs ervoor dat de cursor de gewenste beweging kan maken zonder dat
de cursor van het scherm af beweegt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
118

119 120
>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen
   met C-n en zie wat er gebeurt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
121

122
Als de beweging per teken te langzaam gaat, kan je de cursor ook per
123 124
woord bewegen.  M-f (META-f) beweegt de cursor een woord vooruit en
M-b een woord achteruit.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
125

126
>> Tik enkele keren M-f en M-b.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
127

128 129 130 131
Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind
van het woord.  Als je op een witte ruimte tussen twee woorden staat,
beweegt M-f de cursor naar het eind van het volgende woord.  Het
commando M-b beweegt de cursor analoog de andere kant op.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
132

133 134 135
>> Tik enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor een paar maal C-f en
   C-b, zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in
   een woord en tussen twee woorden.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
136

137 138
Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en
anderzijds M-f en M-b.  Het is bij veel commando's zo dat META-tekens
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
139
gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden,
140 141
zinnen, alinea's) terwijl CONTROL-tekens te maken hebben met dingen
die los staan van wat je aan het bewerken bent (tekens, regels, enz.).
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
142

Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
143 144
Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de
cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a,
145 146
respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het
eind, van een zin gaat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
147

148 149
>> Tik enkele keren C-a, en dan een enkele keren C-e.
   Tik een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
150

151
Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a
152 153
commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen.  Alhoewel ze
niet volledig overeenkomen, is het gedrag van beide heel natuurlijk.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
154

155
De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder
156 157
lidwoord, "point" in het Engels).  Anders gezegd: de cursor laat op
het scherm de plek zien waar punt in de tekst staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
158

159 160
Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen, met
inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
161

162 163
	C-f	Ga een teken vooruit
	C-b	Ga een teken achteruit
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
164

165 166
	M-f	Ga een woord vooruit
	M-b	Ga een woord achteruit
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
167

168 169
	C-n	Ga naar de volgende regel
	C-p	Ga naar de vorige regel
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
170

171 172
	C-a	Ga naar het begin van de regel
	C-e	Ga naar het eind van de regel
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
173

174 175
	M-a	Ga terug naar het begin van de zin
	M-e	Ga vooruit naar het eind van de zin
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
176

177 178
>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening.  Deze
   commando's worden het vaakst gebruikt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
179

180 181 182
Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-< (META kleiner-dan)
beweegt de cursor naar het begin van het bestand, en M-> (META
groter-dan) beweegt hem naar het eind.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
183

184
Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de
185 186 187 188
Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om
het '<'-teken in te tikken.  Op deze toetsenborden moet je ook de
shift gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META
komma) tikken.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
189

190
>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
191 192
   Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen.

193
>> Tik nu M-> om naar het eind van het bestand te springen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
194
   Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen.
195

196 197 198 199 200 201 202 203 204 205
Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om
de cursor te verplaatsen.  We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p te
leren, om drie redenen.  Ten eerste werken ze op alle toetsenborden,
ook die zonder pijltjestoetsen.  Ten tweede zul je merken dat wanneer
je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in de omgang met Emacs, het
gebruik van de CONTROL-tekens sneller is dan werken met de
pijltjestoetsen (omdat je handen in de normale tikpositie kunnen
blijven).  Ten derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's
met CONTROL-tekens, kan je makkelijk andere gevorderde
cursorbewegingscommando's leren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
206

207
De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument.  Voor de
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
208
meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando
209
herhaald moet worden.  Je geeft dit numerieke argument aan met C-u en
210 211 212 213 214
vervolgens de cijfers van het getal, vóór het commando.  Als je
toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets heeft, is er ook een
andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl je de
META toets ingedrukt houdt.  We raden je aan de C-u manier te leren
omdat die beschikbaar is op elke terminal.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
215 216 217

Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.

218
>> Probeer eens om met C-n of C-p en een numeriek argument de cursor
Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
219 220
   met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te
   bewegen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
221

222 223 224 225 226 227
Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren
dat het commando herhaald moet worden.  Voor sommige commando's
betekent het echter iets anders.  Verschillende commando's (die je
totnogtoe niet geleerd hebt) gebruiken het als een vlag -- de
aanwezigheid van een prefix-argument, ongeacht zijn waarde, maakt dat
het commando iets anders doet.
228

229 230 231 232
C-v en M-v vormen een andere uitzondering.  Met een numeriek argument
verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels in
plaats van (bijna) een heel scherm.  Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v
verschuift de tekst 4 regels.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
233 234 235

>> Probeer nu C-u 8 C-v.

236 237
Daarmee zou je tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn.  Als je terug
omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
238

239 240 241 242 243
Als je een scherm met vensters gebruikt, zoals X Windows of
MS-Windows, zou je een grote rechthoek moeten zien aan de linkerkant
van het Emacs-venster.  Deze rechthoek heet een schuifbalk
("scrollbar").  Je kan de tekst scrollen door met de muis in de
schuifbalk te klikken.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
244

245
>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het heldere gebied in de
246 247
   schuifbalk.  Dit zou de tekst moeten verschuiven naar een positie
   die afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
248

249 250 251
>> Beweeg de muis op en neer terwijl je de middelste muisknop
   ingedrukt houdt.  Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en
   weer scrollt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
252 253 254 255 256


* ALS EMACS HANGT
-----------------

257 258 259
Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het veilig
onderbreken door C-g te tikken.  Je kan C-g gebruiken om een commando
te stoppen als het te lang duurt om uit te voeren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
260

261 262
Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om
het begin van een commando dat je niet wilt afmaken, te verwijderen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
263

264 265 266 267
>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100,
   en tik dan C-g.  Tik vervolgens C-f.  Het zou de cursor maar één
   positie mogen verplaatsen, omdat je het argument verwijderd hebt
   met C-g.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
268

269
Als je per ongeluk een <ESC> tikt, kan je dat ongedaan maken met het
Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
270
commando C-g.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
271 272


273 274
* UITGESCHAKELDE COMMANDO'S
---------------------------
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
275

276 277
Sommige Emacs-commando's zijn uitgeschakeld zodat beginnende
gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
278

279 280 281
Als je een van de uitgeschakelde commando's intikt, laat Emacs uitleg
zien over het commando dat je gegeven hebt, en vraagt of je het
werkelijk wil uitvoeren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
282

283
Wanneer je het commando echt wil uitvoeren, tik dan <SPC> (de
284 285
spatiebalk) als antwoord op de vraag.  Normaal wil je het commando
niet uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van "no" of "nee").
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
286

287 288
>> Tik C-x C-l (een uitgeschakeld commando), en tik dan n als antwoord
   op de vraag.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
289 290 291 292 293


* VENSTERS
----------

294 295 296 297 298
Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen
tekst.  We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan
gaan.  Op dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra
vensters af kunt komen en terug kan keren naar het werken met één
venster.  Het is eenvoudig:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
299

300 301
	C-x 1	Een enkel venster (dat wil zeggen: verwijder alle
		andere vensters).
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
302

303 304 305
Het commando is CONTROL-x gevolgd door het cijfer 1.  C-x 1 vergroot
het venster waar de cursor in staat tot het hele scherm.  Alle andere
vensters worden verwijderd.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
306

307
>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
308
>> Tik nu C-h k C-f.
309 310
   Zie hoe dit venster kleiner is geworden, terwijl een nieuw venster
   verschijnt om de documentatie van het C-f commando te laten zien.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
311

312
>> Tik nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
313

314 315 316 317 318 319 320
Dit commando is anders dan de commando's die je tot nu toe geleerd
hebt aangezien het uit twee tekens bestaat.  Het begint met het teken
CONTROL-x.  Er zijn een heleboel commando's die met CONTROL-x
beginnen.  Veel van die commando's hebben te maken met vensters,
bestanden, buffers, en gelijkaardige dingen.  Dergelijke commando's
bestaan uit twee, drie of vier tekens.

Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
321 322 323 324

* TOEVOEGEN EN WEGHALEN
-----------------------

325 326
Als je tekst toe wil voegen, tik je die eenvoudigweg in.  Tekens die
je kan zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst
327 328 329
geïnterpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd.  Tik <Return> (de
"volgende regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe
regel te beginnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
330

331 332 333 334 335 336
Je kan het laatste teken dat je hebt ingetikt weghalen door <Delback>
te tikken.  <Delback> is een toets op het toetsenbord -- dezelfde
toets die je normaal gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst
ingetikte teken te wissen.  Het is meestal een grote toets, een paar
rijen boven de <Return>-toets, waar "Delete", "Del" of "Backspace" op
staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
337

338
Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je
339 340
gebruikt voor <Delback>.  Er kan op een andere plaats ook nog een
andere toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>.
341

342 343
In het algemeen haalt <Delback> het teken weg dat juist voor de
cursorpositie staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
344

345 346 347 348 349
>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een
   paar keer op <Delback> te drukken.  Maak je niet druk over het feit
   dat dit bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele
   versie van deze inleiding.  Je zit slechts je eigen kopie te
   wijzigen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
350

351 352 353 354 355
Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond te
worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel.  Een backslash
("\") in de rechtermarge (of, als je een scherm met vensters gebruikt,
een kleine gebogen pijl) laat dan zien dat de regel op de volgende
schermregel verder gaat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
356 357

>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf
358
   toevoegen.  Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
359

360
>> Tik weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot
361 362
   de regel weer op een schermregel past.  De vervolgregel zal
   verdwijnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
363

364 365 366 367 368
Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen.  Als je een
Newline verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen
staat samen tot een enkele regel.  Als de regel die het resultaat is
van deze operatie niet op een schermregel past, zal hij getoond worden
met een vervolgregel.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
369

370 371
>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <Delback>.
   Dit voegt de huidige en vorige regel samen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
372

373 374
>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te
   voegen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
375

376 377 378 379
Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren
op kan geven, dat ze herhaald moeten worden.  Dit geldt ook voor
gewone tekens.  Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken
herhaaldelijk toegevoegd.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
380

381
>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
382

383 384 385 386
Je hebt nu de eenvoudigste manier geleerd om iets in Emacs te tikken
en fouten te verbeteren.  Je kan tekst ook per woord of regel
verwijderen.  Hier volgt een samenvatting van de commando's om tekst
te verwijderen:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
387

388 389
	<Delback>    Haal het teken weg dat voor de cursor staat
	C-d   	     Haal het teken weg dat achter de cursor staat
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
390

391 392
	M-<Delback>  Verwijder het woord dat voor de cursor staat
	M-d	     Verwijder het woord dat achter de cursor staat
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
393

394 395
	C-k	     Verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel
	M-k	     Verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
396

397 398 399 400
Merk op dat <Delback> en C-d, met M-<Delback> en M-d de analogie
verder trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak
even vergeten dat <Delback> niet echt een CONTROL-teken is).  C-k en
M-k lijken enigzins op C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
401

402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417
Je kunt ook op één uniforme manier een willekeurig deel van de tekst
verwijderen.  Beweeg daartoe naar één kant van het gedeelte dat je
wilt verwijderen en tik C-@ of C-<SPC>.  (<SPC> is de spatiebalk.)
Beweeg daarna naar de andere kant en tik C-w.  Dat verwijdert alle
tekst tussen de twee posities.

>> Beweeg de cursor naar de J aan het begin van de vorige alinea.
>> Tik C-<SPC>.  Emacs toont nu de mededeling "Mark set" ("Markering
   geplaatst") onderaan het scherm.
>> Plaats de cursor op de n van "kant" op de tweede regel van de
   alinea.
>> Tik C-w.  Dit zal de tekst vanaf de J tot vlak voor de n
   verwijderen.

Er is een verschil tussen iets weghalen en iets verwijderen: iets dat
je hebt verwijderd, kan je terugbrengen, maar iets dat je hebt
418
weggehaald niet.  (In het Engels is het verschil tussen "killing" en
419 420 421 422 423 424
"deleting" duidelijker dan tussen de Nederlandse vertalingen
"verwijderen" en "weghalen".)  Verwijderde tekst terughalen heet
"yanken".  In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan
een enkel teken, Newline of spatie verwijderen, deze tekst bewaren
zodat hij geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's
die slechts een enkel teken weghalen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
425

Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
426
>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is.
427
   Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen.
428 429
>> Tik C-k een tweede keer.  Nu verwijdert dit commando het
   Newline-teken.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
430

431 432 433 434 435 436
Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel verwijdert,
een tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een
regel omhoog komen.  Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het
aangegeven aantal regels zal worden verwijderd, inclusief de inhoud.
Dit is meer dan simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels,
terwijl tweemaal C-k tikken dat niet doet.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
437

438 439
Om de laatst verwijderde tekst terug te halen naar de plaats waar de
cursor nu op staat (te yanken), tik C-y.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
440

441
>> Probeer het nu: tik C-y om de tekst te yanken.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
442 443

Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had
444
verwijderd.  Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels
445 446
die verwijderd worden, bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die
regels in een keer terugbrengt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
447

448
>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
449

450
Om de verwijderde tekst terug te halen:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
451

452 453
>> Tik C-y.  Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en tik weer
   C-y.  Je ziet nu hoe je tekst kan kopiëren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
454

455
Wat moet je doen als je wat tekst terug wilt brengen, maar je intussen
456 457 458 459 460 461 462 463 464
al iets anders verwijderd hebt?  C-y zou datgene terugbrengen wat je
het recentst hebt verwijderd.  Gelukkig is de voorgaande tekst niet
verloren gegaan.  Je kunt die tekst terughalen met M-y.  Nadat je C-y
hebt getikt om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt
M-y die tekst met de tekst die je daarvoor had weggegooid.  Je kunt
M-y herhalen om tekst terug te halen die je al langer geleden hebt
weggegooid.  Als je de tekst te pakken hebt die je zocht, hoef je
niets te doen om die daar te houden.  Je kan gewoon verder werken en
de teruggehaalde tekst met rust laten.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
465

466 467
Als je M-y vaak genoeg tikt kom je terug waar je begon, bij de laatst
verwijderde tekst.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
468

469 470 471 472 473 474 475
>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een
   regel.  Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te
   halen.  Tik nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste
   regel die je verwijderde.  Tik nog enkele keren M-y en zie wat er
   langs komt.  Herhaal dit tot de tweede regel weer langs komt, en
   dan nog een paar keer.  Je kan ook experimenteren met positieve en
   negatieve argumenten bij M-y.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
476 477 478 479 480


* HERSTELLEN
------------

481
Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent,
482 483
dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-x
u.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
484

485 486 487
Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn
van een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te tikken, worden
steeds eerdere commando's hersteld.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
488

489 490 491 492 493 494
Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet
wijzigen, zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's
die simpelweg het ingetikte teken aan de tekst toevoegen, worden
meestal gegroepeerd in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je
minder vaak het commando C-x u hoeft te tikken om teksttoevoegingen te
herstellen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
495

496 497
>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten
   verschijnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
498

499 500 501 502 503 504
C-_ is een alternatief voor C-x u.  Het levert exact hetzelfde
resultaat op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te
tikken.  Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het
intikken ervan niet gebruiksvriendelijk is.  Dat is ook de reden voor
het alternatief, C-x u.  Op sommige terminals kan je C-_ tikken door
"/" te tikken terwijl je de CONTROL-toets ingedrukt houdt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
505

506 507
Een numeriek argument bij C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen
aan.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
508 509 510 511 512


* BESTANDEN
-----------

513 514 515 516 517 518
Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de
tekst in een bestand stoppen ("to save a file" in het Engels).  Als je
dat niet doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je
Emacs verlaat.  Je kan een bestand veranderen door het bestand te
"bezoeken".  (Ook wel "vinden"; "finding" of "visiting" in het
Engels.)
519 520

Een bestand bezoeken betekent dat je de inhoud van dat bestand in
521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536
Emacs ziet.  Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het
veranderen bent.  Deze veranderingen zijn echter slechts tijdelijk
zolang je het bestand niet opslaat.  Op deze manier kan je nooit per
ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten.  Zelfs
als je het bestand opslaat, zorgt Emacs ervoor dat het originele
bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het
geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo goed waren.

Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en eindigt
met streepjes, met aan het begin "-1:-- TUTORIAL.nl" of iets
dergelijks.  Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het
bestand zien dat je op dat moment bezoekt.  Op dit moment bezoek je
een bestand dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de
Nederlandstalige Emacs-inleiding ("tutorial" in het Engels).  Als je
in Emacs een bestand bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd
op deze plaats.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
537

538
Iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je
539
aan moet geven welk bestand je wil.  Dit heet dat het commando "een
540 541
argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het
bestand.  Nadat je het commando
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
542

543
	C-x C-f		Bezoek bestand (met de f van "find file").
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
544

545
hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand.  De naam die je
546 547 548 549
intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm.  Wanneer die
regel voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer.
Je kan gewone Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam te
veranderen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
550

551 552
Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke invoer
in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
553

554 555
>> Tik C-x C-f gevolgd door C-g.  Dit commando breekt de minibuffer af
   en ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte.
556
   Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
557

558
Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het
559 560 561
commando af te sluiten.  Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk
en haalt het bestand op dat je aangegeven hebt.  Als het C-x C-f
commando daarmee klaar is, verdwijnt de minibuffer.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
562

563 564 565
Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en
kan je de inhoud wijzigen.  Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik
dan het commando
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
566

567
	C-x C-s   Sla bestand op (met de s van "save file").
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
568

569 570 571 572
Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand
op.  De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele bestand
onder een andere naam op, zodat het niet verloren gaat.  De nieuwe
naam bestaat uit de oude bestandsnaam gevolgd door een "~".
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
573

574
Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het
575 576 577
bestand zien.  Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig op te
slaan zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of
crasht.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
578

579 580 581
>> Tik C-x C-s, om je kopie van deze inleiding op te slaan.  Als het
   goed is verschijnt "Wrote ...TUTORIAL.nl" op de onderste
   schermregel.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
582

583
Je kan een bestaand bestand bezoeken om het te bekijken of het te
584 585 586 587 588
wijzigen.  Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat.  Dit
is de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het
bestand, dat eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe.  Zodra je de
tekst opslaat, wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als
inhoud.  Vanaf dat moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
589 590 591 592 593


* BUFFERS
---------

594 595 596 597
Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste
bestand gewoon in Emacs.  Je kan naar dat bestand terug door het
gewoon nog een keer te bezoeken met C-x C-f.  Op deze manier kan je
een behoorlijk aantal bestanden in Emacs krijgen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
598

599
>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te tikken: C-x C-f foo
600 601 602
   <Return>.  Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig hem, en sla "foo" op
   door C-x C-s te tikken.  Tik hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om
   weer hier, in de inleiding, terug te komen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
603

604 605 606 607
Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een
"buffer" genoemd wordt.  Als je een bestand bezoekt wordt er een
nieuwe buffer gemaakt.  Om een lijst van de huidige buffers te zien,
tik
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
608

609
	C-x C-b   Laat de bufferlijst zien
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
610 611 612

>> Probeer C-x C-b nu.

613 614 615 616
Bemerk dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een
bestandsnaam; dit is de naam van het bestand waarmee de buffer
overeenkomt.  ALLE tekst die je in een Emacs venster ziet is altijd
onderdeel van een of andere buffer.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
617

618
>> Tik C-x 1 om de bufferlijst te verwijderen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
619

620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649
Wanneer je met meerdere buffers werkt, dan is op elk moment slechts
één van die buffers "actueel".  De actuele buffer is degene die je aan
het bewerken bent.  Als je een andere buffer wilt bewerken, dan moet
je daarnaar "omschakelen".  Als je wilt omschakelen naar een buffer
die overeenkomt met een bestand, dan kun je dit doen door dat bestand
opnieuw te bezoeken met C-x C-f.  Er is ook een makkelijkere manier:
gebruik het commando C-x b.  Dit commando vraagt je naar de naam van
de buffer.

>> Tik C-x b foo <Return> om terug te gaan naar de buffer "foo" die de
   tekst van het bestand "foo" bevat.  Tik vervolgens C-x b TUTORIAL
   <Return> om terug te komen naar deze Emacs-inleiding.

Meestal is de naam van de buffer gelijk aan de naam van het bestand
(minus de naam van de directory).  Dit klopt echter niet altijd.  De
lijst met buffers die je maakt met C-x C-b laat je altijd de naam van
elke buffer zien.

ALLE tekst die je ziet in een venster van Emacs is altijd onderdeel
van een of andere buffer.  Sommige buffers komen niet overeen met een
bestand.  De buffer genaamd "*Buffer List*" heeft bijvoorbeeld geen
bijbehorend bestand.  Deze buffer bevat de lijst met buffers die je
gemaakt hebt met C-x C-b.  Ook de buffer "*Messages*" heeft geen
geassocieerd bestand; deze buffer bevat de mededelingen die Emacs je
op de onderste regel toonde.

>> Tik C-x b *Messages* <Return> om de buffer met mededelingen te
   bekijken.  Tik daarna weer C-x b TUTORIAL <Return> om terug te
   keren naar deze buffer met de Emacs-inleiding

Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
650
Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand
651 652 653 654 655 656 657
bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen.  De wijzigingen
blijven in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort.  Het creëren
of veranderen van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect
op de eerste buffer.  Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een
eenvoudige manier nodig is om het eerste bestand te bewaren.  Het zou
erg vervelend zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f
om het dan te kunnen bewaren met C-x C-s.  Dus hebben we het commando:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
658

659
	C-x s	  Sla een paar buffers op
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
660 661 662 663

C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet
opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.

664
>> Voeg wat tekst toe en tik C-x s.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
665
   Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren.
666
   Beantwoord deze vraag positief door een "y" in te tikken (de y van
Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
667
   "yes", Engels voor "ja").
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
668 669 670 671 672 673 674


* UITGEBREIDE COMMANDO'S
------------------------

Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het
toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de
675 676 677
CONTROL- of META-toets te gebruiken.  Emacs lost dit probleem op met
het X commando (met de X van eXtensie of uitbreiding).  Het X commando
komt voor in twee smaken:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
678

679
	C-x	Tekenuitbreiding.  Gevolgd door een teken.
680
	M-x	Commando-naam-uitbreiding.  Wordt gevolgd door een naam.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
681

682 683 684 685 686 687 688 689
Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder
gebruikt dan de commando's die je tot nu toe al geleerd hebt.  Je hebt
al enkele van deze commando's gezien: C-x C-f om een bestand te
bezoeken en C-x C-s om het te bewaren, bijvoorbeeld.  Een ander
voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit is C-x C-c.  (Maak
je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen die niet
opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt bewaren
voordat Emacs helemaal eindigt.)
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
690

691 692
C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna
weer terug kan keren in dezelfde Emacs-sessie.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
693

694 695 696 697
Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt
weer terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig.  In de meeste
shells kan je Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met
"%emacs".
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
698

699 700 701 702 703 704
Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te
zetten, creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de
gelegenheid te stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer
in Emacs terug te keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten.  In
dit geval is het shellcommando "exit" de normale manier om de subshell
te verlaten en in Emacs terug te keren.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
705

706 707 708 709 710 711
Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen.  Het
is ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs
opgestart was door een mail-programma of iets dergelijks, aangezien
die misschien niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan.  Normaal
gezien is het echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs
te verlaten, behalve als je uit wilt loggen natuurlijk.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
712

713 714
Er bestaan vele C-x commando's.  Hier is een lijst van degene die je
nu al kent:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
715

716 717 718 719 720 721 722 723
	C-x C-f		Bezoek bestand
	C-x C-s		Sla bestand op
	C-x s		Sla een paar buffers op
	C-x C-b		Laat bufferlijst zien
	C-x b		Schakel naar een buffer
	C-x C-c		Verlaat Emacs
	C-x 1		Een enkel venster
	C-x u		Herstel
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
724

725 726 727 728 729 730
Commando-naam-bevelen worden nog minder vaak gebruikt, of alleen onder
bepaalde omstandigheden.  Een voorbeeld is het commando
replace-string, dat in de hele tekst een string vervangt door een
andere string ("to replace" betekent "vervangen").  Als je M-x tikt,
toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van het
commando intikken, in dit geval "replace-string".  Als je gewoon
731
"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af.  Beëindig het commando
Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
732
met <Return>.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
733 734 735 736 737

Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die
vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden.
Je sluit elk argument af met <Return>.

738 739
>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze regel.
   Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
740

741 742 743
   Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is.  Je hebt elk voorkomen
   van het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; te
   beginnen op de plek waar de cursor staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
744 745 746 747 748


* AUTOMATISCH BEWAREN
---------------------

749 750 751 752 753 754 755 756 757
Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet opgeslagen hebt,
zouden de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou
hangen of herstarten.  Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs
regelmatig de veranderde tekst automatisch op.  De naam van het
bestand waarin de tekst automatisch wordt opgeslagen begint en eindigt
met een #.  Bijvoorbeeld, als je het bestand "hello.c" aan het
bewerken bent, wordt de tekst automatisch opgeslagen in een bestand
dat "#hello.c#" heet.  Zodra je het bestand werkelijk opslaat, wordt
het automatisch opgeslagen bestand verwijderd.
758

759 760 761 762 763 764
Als de computer crasht, kan je de automatisch opgeslagen tekst
terugkrijgen door het bestand gewoon te bezoeken (het originele
bestand, niet het automatisch opgeslagen), gevolgd door M-x
recover-file<Return>.  Als Emacs vraagt om bevestiging, antwoord dan
met yes<Return> en de automatisch opgeslagen informatie wordt
teruggehaald.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
765 766


767
* ECHO-GEBIED
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
768 769
-------------

770
Als je een commando langzaam intikt, toont Emacs de tekens aan de
771 772
onderkant van het scherm in een deel dat het "echo-gebied" genoemd
wordt.  Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
773 774


775 776
* MODUS-REGEL
-------------
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
777

778 779
De regel direct boven het echo gebied heet de "modusregel".  De
modusregel ziet er ongeveer zo uit:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
780

781
-1:**  TUTORIAL.nl    62% L763    (Fundamental)-----------------------
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
782

783 784
Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die je
aan het bewerken bent.
785 786 787 788 789 790 791 792 793

Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het
bestand dat je bezoekt.  NN% geeft je huidige positie in de tekst aan:
NN procent van de tekst bevindt zich boven het scherm.  Als het
bestand vanaf het begin op het scherm staat, staat er "Top" in plaats
van " 0%".  Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er
"Bot" staan (van "bottom", "onderkant" in het Nederlands).  Als de
tekst zo klein is dat hij volledig op het scherm past staat "All" in
de modus-regel.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
794

795 796
De L gevolgd door een getal geeft het nummer van de regel waarin punt
zich bevindt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
797

798 799
De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst veranderd hebt.
Direct na het bezoeken of opslaan staan er gewoon streepjes.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
800

801 802
In de modusregel staat tussen haakjes in welke modus je aan het werken
bent.  De standaardmodus is de "Fundamental" modus, die je nu gebruikt
803 804 805 806 807 808 809 810 811 812 813 814 815 816 817 818 819 820 821 822 823
("fundamental" is "basis" in het Nederlands).  Een dergelijke modus
heet een hoofdmodus ("major mode" in het Engels).

Emacs heeft verschillende hoofdmodi.  Sommige daarvan zijn bedoeld
voor het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals
bijvoorbeeld Lisp modus, Text modus, etc.  Op elk moment is er altijd
precies een modus actief, en de naam daarvan staat in de modusregel,
op de plaats waar nu "Fundamental" staat.

Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders
gedragen.  Zo bestaat er een commando om een commentaar in een
programma te tikken, en aangezien elke programmeertaal een ander idee
heeft over hoe commentaar eruit moet zien, moet elke hoofdmodus op een
andere manier het commentaar beginnen.  Elke hoofdmodus is de naam van
een uitgebreid commando, en met dat commando schakel je om naar die
hoofdmodus.  Zo is bijvoorbeeld M-x fundamental-mode het commando om
naar de basismodus om te schakelen.

Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals
bijvoorbeeld dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus
om tekst in een gewone taal te bewerken:
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
824

825
>> Tik M-x text-mode<Return>.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
826 827

Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor
828 829 830 831
grondige veranderingen in Emacs.  Een van de dingen die je kan merken,
is bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een
woord beschouwen.  In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en
M-b de apostrof als ruimte tussen twee woorden.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
832

833 834 835
Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen
hebben.  De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke
hoofdmodus.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
836

837 838
Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige
hoofdmodus lezen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
839

840 841
>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de
   bovenkant van het scherm te krijgen.
842 843 844
>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus.
>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen.

845 846
Hoofdmodi heten zo omdat er ook bijmodi zijn.  Bijmodi zijn geen
alternatieven voor hoofdmodi; het zijn slechts kleine aanpassingen
847
daarvan.  Elke bijmodus kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van
848 849 850 851 852 853 854 855 856 857 858 859 860 861 862 863 864 865 866 867 868 869 870 871
andere bijmodi en onafhankelijk van de hoofdmodus.  Het is dus
mogelijk geen bijmodi, één bijmodus of een willekeurige combinatie van
bijmodi te gebruiken.

Een nuttige bijmodus voor het bewerken van tekst in een natuurlijke
taal, zoals het Nederlands, is Auto Fill modus ("auto fill" betekent
automatisch uitvullen).  Wanneer deze modus aanstaat, breekt Emacs
automatisch een regel tussen twee woorden af als de regel te lang
wordt.

Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>.  Als
deze modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x
auto-fill-mode<Return>.  Als de modus uitstaat, zet dit commando de
modus aan; als ze aanstaat, zet dit commando de modus uit.  We zeggen
dat het commando de modus "schakelt" ("to toggle" in het Engels).

>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>.  Tik nu vele malen "asdf " op
   een regel zodat je kan zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt.
   Er moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill
   modus de regel alleen op spaties breekt.

De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je
veranderen met het C-x f commando.  Dit commando accepteert een
numeriek argument om de gewenste kantlijn te verkrijgen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
872

873 874 875
>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f).
   Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens.
   Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met met C-u 70 C-x f.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
876

877 878 879 880
Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill modus de
regel niet opnieuw.
Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de cursor in
de alinea staat.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
881

882
>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en tik M-q.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
883 884 885 886 887


* ZOEKEN
--------

888 889
Emacs kan tekenreeksen ("strings") zoeken, zowel volgend op de
cursorpositie, als eraan voorafgaand.  Het zoeken naar een string
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
890 891 892
verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string
voorkomt.

893 894 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911
Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de
meeste tekstverwerkers; het zoekt incrementeel.  Dit betekent dat het
zoeken gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string.

Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s"
van "to search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de
"r" van "reverse" of achteruit).  MAAR WACHT!  Probeer ze nu nog niet.

Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied.
Dit betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search"
(incrementele zoekopdracht) en wacht op het intikken van de
zoekstring.  <Return> beëindigt het zoeken.

>> Tik nu C-s om het zoeken te starten.  Tik nu, LANGZAAM, één letter
   per keer, het woord "cursor", met een pauze na elke letter zodat je
   kan zien wat er met de cursor gebeurt.  Je hebt nu eenmaal naar het
   woord "cursor" gezocht.
>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord
   "cursor" te zoeken.
912
>> Tik nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen.
913
>> Tik <Return> om het zoeken te beëindigen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
914

915 916 917 918 919 920
Zag je wat er gebeurde?  Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs
naar de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe
getikt hebt.  Om naar de volgende plek te gaan, tik je C-s nog een
keer.  Als er geen volgende plek is gevonden, biept Emacs en vertelt
je dat de zoekopdracht niets gevonden heeft ("failing" in het Engels).
C-g zou het zoeken ook afbreken.
921 922 923 924 925 926 927 928

OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-s
tikt, en daarna ook niets meer.  Dit komt door een eigenschap van de
machine waarop je werkt die te maken heeft met "flow control".  Met
C-s stopt de "flow" en komt niets meer van wat je tikt bij Emacs
terecht.  Om deze situatie te herstellen, tik C-q.  Lees daarna het
hoofdstuk "Spontaneous Entry to Incremental Search" in het
Emacs-handboek over hoe je moet omgaan met deze situatie.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
929

930
Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> tikt, zal je zien dat het
931 932 933 934 935 936 937 938
laatste teken dat je aan de zoekstring toegevoegd hebt, weggehaald
wordt en dat het zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats.  Als je
bijvoorbeeld begint met zoeken en je tikt een "c", dan ga je naar de
plaats waar de "c" het eerst voorkomt.  Tik je vervolgens een "u", dan
gaat de cursor naar de plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt.
Als je nu <Delback> tikt, dan wordt de "u" van de zoekstring
afgehaald, en gaat de cursor terug naar de plaats waar hij stond
voordat je de "u" intikte, namelijk daar waar "c" het eerst voorkwam.
939 940

Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan
Richard M. Stallman's avatar
Richard M. Stallman committed
941
wordt het zoeken beëindigd.  Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk
942 943
tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en
C-r.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
944

945 946 947 948 949
Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het
eerst voorkomt NA de huidige cursorpositie.  Als je iets wilt zoeken
dat eerder in de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r in plaats van
C-s.  Alles wat we nu weten over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de
zoekrichting omgedraaid.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
950 951 952 953 954


* MEERDERE VENSTERS
-------------------

955 956
Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op
het scherm kan laten zien.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
957

958
>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
959

960 961
>> Tik C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen.
   Beide vensters laten deze inleiding zien; de cursor blijft in het
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
962 963
   bovenste venster.

964
>> Tik C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven.
965
   (Als je geen META-toets hebt, tik dan <ESC> C-v.)
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
966

967 968
>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands) om de
   cursor naar het andere venster te verplaatsen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
969

970 971
>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v.
   Zorg ervoor dat je deze inleiding in het bovenste venster leest.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
972

973 974 975
>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster te zetten.
   De cursor staat weer precies op de plaats waar hij stond toen je
   het venster verliet.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
976

977 978 979 980 981
Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan.
Elk venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd enkel
zichtbaar in een daarvan.  Alle normale commando's hebben betrekking
op het venster waarin de cursor staat.  Dit venster is het
"geselecteerde venster" ("selected window" in het Engels).
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
982

983 984 985 986 987
Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken
bent in het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie
gebruikt.  Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je
bezig bent, terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster
loopt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
988

989
C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken.  Als je een echte
990 991 992 993
META-toets hebt kan je C-M-v intikken door zowel CONTROL als META
ingedrukt te houden terwijl je v tikt.  Het maakt niet uit in welke
volgorde je CONTROL en META indrukt; het gaat erom welke toetsen
ingedrukt zijn terwijl je tikt.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
994

995 996 997 998
Als je geen echte META-toets hebt kan je <ESC> gebruiken; de volgorde
is dan wel belangrijk.  Je moet dan eerst <ESC> tikken, gevolgd door
CONTROL-v; CONTROL-<ESC> v zal niet werken.  Dit komt doordat <ESC>
zelf een teken is, terwijl CONTROL en META dat niet zijn.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed
999

1000 1001
>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te
   laten verdwijnen.
Dave Love's avatar
#  
Dave Love committed